Wskazówki od logopedy

z dnia: 26 Marzec 2020

W ramach zajęć logopedycznych, wszystkim prowadzącym żmudny trening aparatu pokarmowo – artykulacyjnego, chciałabym przypomnieć zasady prawidłowego karmienia, ujęte w poniższym artykule.
ZASADY PRAWIDŁOWEGO KARMIENIA DZIECI Z PORAŻENIEM MÓZGOWYM
Zdolność prawidłowego przyjmowania pokarmów jest podstawą dla zdobywania późniejszych umiejętności życiowych.
Prawidłowy rozwój funkcji oralnych związanych z jedzeniem stanowi bazę dla czynności artykulacyjnych.
W trakcie karmienia dziecka przez matkę i trzymania go w ramionach pojawiają się także zaczątki kontaktów społecznych. W okresie narodzin samodzielności u dziecka, polegającej na podnoszeniu pokarmu do ust i śledzenia go wzrokiem, zaczyna kształtować się koordynacja wzrokowo – ruchowa.
Jedzenie jest jednak czynnością złożoną, na którą w pierwszym etapie życia składają się
ssanie i połykanie, a następnie zdolność zbierania pokarmu wargami, żucie i połykanie.
U dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym pojawia się więc szereg problemów dotyczących tej czynności: nieprawidłowości ssania i połykania, przetrwałe odruchy – ssania lub kąsania, nadwrażliwość lub zbyt mała wrażliwość śluzówek warg, jamy ustnej, tylnej ściany gardła, ograniczona ruchomość oralna, będąca wynikiem niewłaściwego napięcia mięśniowego, brak lub słaba koordynacja pracy języka i tylnej ściany gardła, trudności
z kontrolą głowy, utrudniające przyjęcie właściwej pozycji podczas jedzenia.
Z powodu powyższych przyczyn, aby nie dopuścić do patologizacji czynności jedzenia
lub ograniczyć występujące u dziecka dysfunkcje, należy przestrzegać określonych zasad.

I Pozycja dziecka podczas karmienia:
– niemowlę – pozycja półleżąca, zachowanie symetrii ciała, z uwzględnieniem głowy, broda
przy mostku; od 3. miesiąca życia układanie rączek na butelce trzymanej w linii środkowej
ciała; butelka powinna znajdować się co najwyżej w położeniu poziomym,
– dziecko starsze – zachowanie symetrii ciała, podparcie głowy ramieniem lub pozycja
półleżąca bądź siedząca w foteliku z oparciem pod głowę,
– dziecko siedzące samodzielnie – zachowanie kąta prostego w biodrach i kolanach, podparcie
dla stóp, barki nieznacznie wysunięte do przodu; przy braku kontroli głowy konieczne jest
jej podparcie i ustabilizowanie, w przypadku tendencji do ułożenia zgięciowego nie wolno
odginać głowy do tyłu; jeśli występują ruchy mimowolne rąk, należy je złożyć na klatce
piersiowej i przytrzymać.

II Stymulowanie odruchów:
– pobudzanie ssania u niemowląt – drażnienie warg i koniuszka języka (stosowanie bodźców
dotykowych, smakowych i termicznych), inicjowanie ruchu wysuwania warg do przodu,
wprowadzanie kilku kropel pokarmu do ust, masowanie podbródka, kontrowersyjna metoda
polegająca na lekkim zaciskaniu nosa podczas wydechu,
– pobudzanie połykania – nauka ssania, żucia, stosowanie bodźców dotykowych i smakowych,
masaż dziąseł, podbródka, okolicy poniżej krtani przy zamkniętych ustach,
– pobudzanie żucia – nauka rozdrabniania stałych ale początkowo miękkich pokarmów,
umieszczanie ich na powierzchniach żujących zębów trzonowych, prowadzenie ruchu
opuszczania i podnoszenia żuchwy przy zamkniętych wargach, demonstrowanie
przesadnych ruchów żuchwy, utrzymywanie kontaktu wzrokowego.

III Zapobieganie nieprawidłowościom i zahamowywanie przetrwałych odruchów:
– stopniowe wprowadzanie pokarmów o bardziej stałej konsystencji oraz nauka jedzenia
łyżeczką od 6. miesiąca życia – dieta płynna hamuje rozwój żucia i gryzienia, jest też
przyczyną utrwalania się niemowlęcego odruchu ssania i połykania, a w konsekwencji wad
anatomicznych zgryzu i podniebienia,
– zahamowywanie odruchu ssania – drażnienie miejsc, z których się wyzwala
i niedopuszczanie do ułożenia warg jak do ssania,
– zahamowywanie odruchu kąsania – wywoływanie odruchu i czekanie na rozluźnienie
szczęk; w przypadku występowania odruchu na łyżeczce podczas karmienia, nie wolno
wyciągać jej siłą, należy odczekać aż uścisk szczęk sam się zwolni.

IV Zmniejszanie nadwrażliwości okolic jamy ustnej:
– w pierwszej fazie odwrażliwiania delikatne dotykanie okolic oddalonych od jamy ustnej,
– masaż warg przy zamkniętych ustach,
– masaż twarzy różnymi technikami: poprzez głaskanie, punktowe i okrężne ugniatanie,
oklepywanie, rozcieranie, wibrację,
– obniżanie napięcia warg i policzków z wykorzystaniem masażu,
– masaż dziąseł, podniebienia oraz języka,
– należy utrzymywać kontakt wzrokowy oraz wymieniać nazwy wykonywanych czynności
oraz części twarzy.

V Prawidłowe przyjmowanie pokarmu podawanego łyżką:
– łyżka powinna być płaska i okrągła, a ilość pokarmu na niej niewielka,
– ręka podająca pokarm na łyżce powinna znajdować się na poziomie ust dziecka, nigdy
pod kątem ostrym,
– pobudzanie dziecka do samodzielnego przyjęcia pokarmu odbywa się przez dotykanie jego
warg łyżką i lekkie pochylanie jego głowy ku przodowi,
– łyżkę z pokarmem umieszcza się na przedniej części języka, aby uniknąć wypychania jej
poza jamę ustną; jeśli dziecko nie zbiera pokarmu, stymuluje się wargę górną do zamknięcia
przez „ślizganie się” łyżką po wardze dolnej; w przypadku, gdy karmienie wywołuje silne
napięcie języka i wypychanie pokarmu, konieczne jest uciśnięcie łyżką przedniej części
języka, włożenie pokarmu do ust i utrzymanie warg w zamknięciu lub ułożenie pokarmu
na środku języka oraz równoczesne wykonanie ucisku ku dołowi i do tyłu; można też
podawać pokarm w boczne kąty jamy ustnej lub na powierzchnie żujące zębów trzonowych,
– jeżeli nie zachodzi ww. konieczność, łyżkę wprowadzamy częścią przednią, ale pokarm
należy podawać bocznie w celu pobudzania jak największej ilości miejsc w jamie ustnej,
– należy dopilnować, aby nastąpiło szybkie zwarcie szczęk po usunięciu łyżki i utrzymać
wargi w zamknięciu do czasu połknięcia pokarmu – kontrolę oralną sprawujemy
z wykorzystaniem palców, podtrzymujących żuchwę, wargę dolną i głowę na wysokości
stawu żuchwowo – skroniowego,
– jeżeli dziecko uczy się prowadzić łyżkę do ust samodzielnie, konieczny jest właściwy dobór
trzonka łyżki, umożliwiający jej uchwycenie i dopilnowanie, by palce były zgięte wokół
trzonka w jednym kierunku, a kciuk na nich w kierunku przeciwnym.

VI Spożywanie płynów:
– do nauki picia można wykorzystać: kubki z wieczkami, z dzióbkiem, z wycięciem na nos,
– jeżeli język podczas picia wydostaje się na zewnątrz i wykonuje ruchy okrężne, naukę
należy rozpocząć od picia przez rurkę – początkowo niezbyt twardą, krótką, grubą , z małym
otworem,
– jeśli dziecko potrzebuje pomocy przy piciu z kubka, należy podtrzymywać jego brodę
i dolną wargę lub wyłącznie żuchwę – język musi być wewnątrz jamy ustnej,
– samodzielne picie wiąże się z doborem odpowiedniego kubka – najlepszy jest o kształcie
kulistym, dość duży i niezbyt ciężki; nie korzystamy z kubków z uszkami, jeśli ich
chwytanie wywołuje wzmożone napięcie u dziecka.

Do zapamiętania:
– Połykanie nie jest możliwe, gdy głowa pozostaje odgięta do tyłu.
– Nie wolno karmić dziecka leżącego płasko na plecach.
– Nie należy wycierać pokarmu z górnych zębów.
Literatura:
1. A.Cieśliński, Usprawnianie ruchowe dzieci z porażeniem mózgowym.
2. Dziecko niepełnosprawne ruchowo. Część 2. Usprawnianie ruchowe, red. M.Borkowska.
3. R.Michałowicz, J.Chmielnik, J.Michałowska – Mrożek, K.Mrożek, Mózgowe porażenie dziecięce. Wskazówki dla rodziców.
Dołączam również link do filmu „Karmienie dzieci łyżeczką i kubeczkiem” autora książki „Co nieco o rozwoju dziecka”, znanego fizjoterapeuty Pawła Zawitkowskiego.
https://youtu.be/9BeDqFQpfJQ